Seniorzy Ziemi Chojnickiej

Tydzień temu byliśmy w Dolinie Śmierci. Dzisiaj odwiedzamy inne miejsce pamięci w Chojnicach. Jest to Cmentarz Ofiar Zbrodni Hitlerowskich przy ulicy Gdańskiej.

W roku 1946 na Polach Igielskich prowadzone były prace ekshumacyjne. Trumny ze szczątkami pomordowanych zostały wystawione na widok publiczny, a następnie uroczyście pochowane na Cmentarzu Ofiar Zbrodni Hitlerowskich.

W roku 2023 Instytut Pamięci Narodowej zapoczątkował prace poszukiwawcze szczątków ofiar w Dolinie Śmierci. Odnaleziono szczątki kilkunastu osób. Po wznowieniu prac w 2024 roku odnaleziono szczątki kolejnych 100 osób.

2 września 2024 r. odbył się pogrzeb państwowy ponad 700 osób zamordowanych w Dolinie Śmierci. Szczątki złożono w 188 trumnach i pochowano w kwaterze na Cmentarzu Ofiar Zbrodni Hitlerowskich.

Dzisiaj byliśmy w Dolinie Śmierci. Zaczęliśmy od ścieżki edukacyjnej znajdującej się na drodze prowadzącej od ulicy Igielskiej do pomnika pomordowanych. Wzdłuż ścieżki postawiono 14 tablic informacyjnych o historii Chojnic przed wybuchem wojny, tragicznych wydarzeniach w samej Dolinie, jak i na Pomorzu w czasie II wojny światowej oraz powojennych pracach badawczych. Autorem „Chojnickiej Golgoty 1939-1945” jest profesor Jacek Knopek politolog i badacz historii regionu.

Pierwsza egzekucja w Lasku Miejskim miała miejsce 15 września 1939. Zamordowano wówczas trzech mieszkańców Chojnic.

Masowe egzekucje rozpoczęły się 20 października i trwały do pierwszych dni grudnia 1939 r. Wśród zamordowanych byli mieszkańcy Chojnic, Brus, Męcikała, Czerska, Klonowic, Krojantów, Ogorzelic, Wdzydz, Brzeźna i Borowego Młyna. Zamordowano też 218 umysłowo chorych przebywających w Krajowych Zakładach Opieki Społecznej w Chojnicach.

W ostatnich dniach okupacji – pod koniec stycznia1945 roku – Niemcy zamordowali kolumnę ok. 800-1000 osób. Wg jednych źródeł byli to uczestnicy powstania warszawskiego, a innych więźniowie z zakładu karnego w Bydgoszczy. Dla zatarcia śladów ciała zostały spalone.

Ten Dąb Pamięci posadzono 1 sierpnia 1925 roku w Dolinie Śmierci, w miejscu gdzie 13 czerwca 2020 r. odnaleziono ostatnie szczątki zamordowanych.

A teraz spacerkiem do „Domku pod sosną”.

 

Rytel – wieś w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Czersk. Wieś stanowi sołectwo gminy Czersk. W jej skład wchodzą miejscowości: Rytel, Błota, Duża Klonia, Duże Wądoły, Karolewo, Konigort, Konigórtek, Leśnictwo Jeziórko, Leśnictwo Olszyn, Leśnictwo Ostrowy, Mała Klonia, Małe Wądoły, Młynki, Modrzejewo, Olszyny, Płecno, Rytel-Dworzec, Rytel-Nadleśnictwo, Uboga, Zapora.

W nocy z 11 na 12 sierpnia 2017 sołectwo Rytel zostało spustoszone przez wichurę, która zniszczyła ok. 100 domów i powaliła 9 tysięcy ha lasu, co spowodowało spiętrzenie wody w Brdzie. Przy szosie Chojnice – Rytel znajduje się wieża z punktem widokowym. Można z niej zobaczyć, jak odradza się las.

 

Umowną datą powstania miejscowości jest rok 1430.

W 1570 roku w lustracji dóbr królewskich została wymieniona „karczma należąca do starostwa tucholskiego, położona w puszczy, na gościńcu chojnickim do Gdańska”.

Jedynym obiektem zabytkowym wpisanym na listę zabytków NID jest neobarokowy kościół zbudowany w latach 1909-1911.

W latach 1842-1847 wybudowano „Wielki Kanał Brdy” o długości 21 km, rozpoczynający się w Zaporze, a kończący przy Barłogach. Zadaniem kanału było doprowadzenie wody z Brdy do nawodnienia kompleksu łąk w rejonie Czersk – Barłogi. Kanał w okresie szczytowym doprowadza średnio 9m3 na sekundę. Właśnie nad kanałem spędziliśmy dzisiejszy piknik.

 

 

 

 

 

Przechlewo – wieś położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Przechlewo. Historia wsi liczy około 675 lat. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1350 roku. Pierwotnie jej nazwa brzmiała Przechylewo i wywodzi się prawdopodobnie od położenia miejscowości na skłonie.

 

W Przechlewie od 1902 r. istniała stacja kolejowa obsługująca ruch pasażerski.

Wg rejestru NID na listę zabytków w Przechlewie wpisane są: kościół ewangelicki (obecnie rzymskokatolicki pw. Matki Boskiej Częstochowskie), niestety zamknięty

i szachulcowy kościół parafialny pw. św. Anny z pięknym wnętrzem.

 

Zabytkowe dzwony jeszcze będące w użyciu.

W centrum wsi położone jest Jezioro Przechlewskie. Na terenie gminy Przechlewo znajdują się trzydzieści trzy jeziora. Pojechaliśmy nad jedno z nich. Wybraliśmy Jezioro Końskie, gdzie znajduje się Ośrodek Sportu i Rekreacji. Jest tu strzeżona plaża, wypożyczalnia sprzętu pływającego, kawiarenka. No i oczywiście miejsca do rozpalenia ognisk i zadaszone wiaty do posiedzenia.

Ciekawostka: z Przechlewa pochodzi aktorka Marta Żmuda Trzebiatowska.

 

Kamień Krajeński – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim. Położone jest pomiędzy dwoma jeziorami: Mochel i Brzuchowo, w północno-wschodniej części Krajny, na obszarze Krajeńskiego Parku Krajobrazowego.

Jest jednym z najstarszych miast w województwie. Najstarsza wzmianka dotycząca Kamienia Krajeńskiego datowana jest na rok 1107.

Historię Kamienia poznaliśmy przy wcześniejszych wycieczkach do tego miasta. Dzisiaj udaliśmy się bezpośrednio nad jezioro Mochel.

Na świeżym powietrzu dopisywał apetyt. Otwarta była też kawiarenka z bogatym wyborem dań. I to podobno smacznych.

Chojniczanie, kto był tam, gdzie my?

Kolekcja historyczno-regionalna Albina Makowskiego (1908-1982) udostępniona przez Muzeum w Chojnicach w dawnym mieszkaniu kolekcjonera, mieści się na parterze kamienicy przy ul. Drzymały 5.

Jej początki sięgają 1926 roku. Kolekcja obejmuje archiwalia, pamiątki rodzinne, zabytki związane z historią Chojnic i etnografią regionu, numizmaty, rzeźbę, malarstwo, broń białą i rzemiosło artystyczne.

Do najcenniejszych należą: dokument księcia pomorskiego Barnima X z 1557 r., retabulum ołtarzowe wykonane przez Davida Bohra w 1765 r., portret ks. B. Makowskiego autorstwa Tymona Niesiołowskiego oraz okazy chińskiej porcelany.

Cenny księgozbiór liczący 4831 pozycji, zawierający 28 starodruków, przechowywany jest w formie wydzielonego zbioru w bibliotece muzealnej. Kolekcja w 1963 r. została wpisana do rejestru zabytków. Zgodnie z wola Kolekcjonera przekazana testamentalnie miastu, od 1983 należy do Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach.

Z muzeum przeszliśmy na dworzec. Ciekawi byliśmy jego wyglądu po remoncie. Samemu nie chce się tam iść. Z grupą zawsze raźniej. Jedni szli schodami, drudzy jechali windą.

Obejrzeliśmy 40 plansz przedstawiających historię kolei.

Byliśmy w sali z ekspozycją dawnych urządzeń kolejowych.

Dawno, dawno temu dworzec tętnił życiem, a dzisiaj pustki.

Nasza kolejka do kasy po bilety senioralne, czyli płacisz 10,00 zł i jeździsz przez 6 miesięcy po terenie województwa pomorskiego dowolną ilość razy. Warunkiem otrzymania takiego biletu jest ukończenie 70 lat.

Z dworca udaliśmy się spacerkiem do MOPS-u, by odebrać Chojnicką Kartę Seniora, a następnie do pizzerii „Bazylia”, która ją respektuje.

Dzisiaj ponownie udaliśmy się na teren Parku Narodowego „Bory Tucholskie”. Tym razem na czerwoną ścieżkę dydaktyczną „Łąki Józefowskie”. 

Do przejścia mieliśmy ponad 5 km. Szlak oznaczony jest białymi kwadratami z czerwonymi ukośnymi paskami.

Wyznaczono na nim siedem punktów dydaktycznych oznakowanych numerami na   słupach.

Są to: budowa piętrowa lasu (1),  mrówki w lesie (2),  rośliny dna lasu (3),  bór świeży(4),  jezioro Ostrowite (5), łąki (6) i martwe drzewa (7).

Szlak tworzy pętlę biegnącą przez Łąki Józefowskie, Józefowo i brzeg jeziora, które jest największe i najgłębsze w Parku Narodowym „Bory Tucholskie”.

 Zobaczyliśmy miejsce zimowania nietoperzy i liczne mrowiska.

Jak zwykle w Parku Narodowym „Bory Tucholskie” czas minął niespodziewanie szybko.