Seniorzy Ziemi Chojnickiej

Gdy 3 września szliśmy do Doliny Śmierci, przy ulicy Igielskiej niedaleko mleczarni, zobaczyliśmy krzyż upamiętniający Żołnierzy Napoleońskich i byłych Wychowanków Zakładu Wychowawczego . Przed 1 listopada postanowiliśmy uporządkować to miejsce. I dzisiaj tu jesteśmy.

Krzyż ten stoi na terenie dawnego Cmentarza Napoleońskiego (zwanego też francuskim), który znajdował się naprzeciwko dzisiejszej mleczarni przy ulicy Igielskiej.

Krzyż upamiętnia dwie różne grupy osób pochowanych w tym miejscu w odstępie kilkudziesięciu lat:

Żołnierze napoleońscy:

W 1813 roku pochowano tu żołnierzy Wielkiej Armii (w tym prawdopodobnie Polaków), którzy zmarli z wycieńczenia, głodu i chorób podczas odwrotu spod Moskwy. W Chojnicach stacjonował wówczas lazaret czyli szpital polowy oraz tymczasowy obóz dla zdziesiątkowanych oddziałów.

Wychowankowie zakładu poprawczego:

W latach 1885-1945 cmentarz pełnił funkcję nekropolii dla zmarłych pracowników oraz podopiecznych pobliskiego Krajowego Zakładu Opieki Społecznej. (Później mieścił się w tym miejscu Zakład Poprawczy, a obecnie Schronisko dla Nieletnich.)

 

Ciechocin – wieś położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Chojnice.

Dzisiaj autobus miejski linii 6 zawiózł nas do Ciechocina. Pogoda nie była ciekawa. Wiatr i mżawka. Pocieszaliśmy się, że zawsze na naszych piknikach było ładnie, więc na pewno wypogodzi się. I tak się stało. 

Zostaliśmy ciepło przyjęci przez miejscowych seniorów. Była kawa i domowe ciasta.

Ognisko płonęło, pod wiatą nie padało, tematów do rozmów nie brakowało.

Czas szybko upływał  i już do domu pora.

Tydzień temu byliśmy w Dolinie Śmierci. Dzisiaj odwiedzamy inne miejsce pamięci w Chojnicach. Jest to Cmentarz Ofiar Zbrodni Hitlerowskich przy ulicy Gdańskiej.

W roku 1946 na Polach Igielskich prowadzone były prace ekshumacyjne. Trumny ze szczątkami pomordowanych zostały wystawione na widok publiczny, a następnie uroczyście pochowane na Cmentarzu Ofiar Zbrodni Hitlerowskich.

W roku 2023 Instytut Pamięci Narodowej zapoczątkował prace poszukiwawcze szczątków ofiar w Dolinie Śmierci. Odnaleziono szczątki kilkunastu osób. Po wznowieniu prac w 2024 roku odnaleziono szczątki kolejnych 100 osób.

2 września 2024 r. odbył się pogrzeb państwowy ponad 700 osób zamordowanych w Dolinie Śmierci. Szczątki złożono w 188 trumnach i pochowano w kwaterze na Cmentarzu Ofiar Zbrodni Hitlerowskich.

Dzisiaj byliśmy w Dolinie Śmierci. Zaczęliśmy od ścieżki edukacyjnej znajdującej się na drodze prowadzącej od ulicy Igielskiej do pomnika pomordowanych. Wzdłuż ścieżki postawiono 14 tablic informacyjnych o historii Chojnic przed wybuchem wojny, tragicznych wydarzeniach w samej Dolinie, jak i na Pomorzu w czasie II wojny światowej oraz powojennych pracach badawczych. Autorem „Chojnickiej Golgoty 1939-1945” jest profesor Jacek Knopek politolog i badacz historii regionu.

Pierwsza egzekucja w Lasku Miejskim miała miejsce 15 września 1939. Zamordowano wówczas trzech mieszkańców Chojnic.

Masowe egzekucje rozpoczęły się 20 października i trwały do pierwszych dni grudnia 1939 r. Wśród zamordowanych byli mieszkańcy Chojnic, Brus, Męcikała, Czerska, Klonowic, Krojantów, Ogorzelic, Wdzydz, Brzeźna i Borowego Młyna. Zamordowano też 218 umysłowo chorych przebywających w Krajowych Zakładach Opieki Społecznej w Chojnicach.

W ostatnich dniach okupacji – pod koniec stycznia1945 roku – Niemcy zamordowali kolumnę ok. 800-1000 osób. Wg jednych źródeł byli to uczestnicy powstania warszawskiego, a innych więźniowie z zakładu karnego w Bydgoszczy. Dla zatarcia śladów ciała zostały spalone.

Ten Dąb Pamięci posadzono 1 sierpnia 1925 roku w Dolinie Śmierci, w miejscu gdzie 13 czerwca 2020 r. odnaleziono ostatnie szczątki zamordowanych.

A teraz spacerkiem do „Domku pod sosną”.

 

Rytel – wieś w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Czersk. Wieś stanowi sołectwo gminy Czersk. W jej skład wchodzą miejscowości: Rytel, Błota, Duża Klonia, Duże Wądoły, Karolewo, Konigort, Konigórtek, Leśnictwo Jeziórko, Leśnictwo Olszyn, Leśnictwo Ostrowy, Mała Klonia, Małe Wądoły, Młynki, Modrzejewo, Olszyny, Płecno, Rytel-Dworzec, Rytel-Nadleśnictwo, Uboga, Zapora.

W nocy z 11 na 12 sierpnia 2017 sołectwo Rytel zostało spustoszone przez wichurę, która zniszczyła ok. 100 domów i powaliła 9 tysięcy ha lasu, co spowodowało spiętrzenie wody w Brdzie. Przy szosie Chojnice – Rytel znajduje się wieża z punktem widokowym. Można z niej zobaczyć, jak odradza się las.

 

Umowną datą powstania miejscowości jest rok 1430.

W 1570 roku w lustracji dóbr królewskich została wymieniona „karczma należąca do starostwa tucholskiego, położona w puszczy, na gościńcu chojnickim do Gdańska”.

Jedynym obiektem zabytkowym wpisanym na listę zabytków NID jest neobarokowy kościół zbudowany w latach 1909-1911.

W latach 1842-1847 wybudowano „Wielki Kanał Brdy” o długości 21 km, rozpoczynający się w Zaporze, a kończący przy Barłogach. Zadaniem kanału było doprowadzenie wody z Brdy do nawodnienia kompleksu łąk w rejonie Czersk – Barłogi. Kanał w okresie szczytowym doprowadza średnio 9m3 na sekundę. Właśnie nad kanałem spędziliśmy dzisiejszy piknik.

 

 

 

 

 

Przechlewo – wieś położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Przechlewo. Historia wsi liczy około 675 lat. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1350 roku. Pierwotnie jej nazwa brzmiała Przechylewo i wywodzi się prawdopodobnie od położenia miejscowości na skłonie.

 

W Przechlewie od 1902 r. istniała stacja kolejowa obsługująca ruch pasażerski.

Wg rejestru NID na listę zabytków w Przechlewie wpisane są: kościół ewangelicki (obecnie rzymskokatolicki pw. Matki Boskiej Częstochowskie), niestety zamknięty

i szachulcowy kościół parafialny pw. św. Anny z pięknym wnętrzem.

 

Zabytkowe dzwony jeszcze będące w użyciu.

W centrum wsi położone jest Jezioro Przechlewskie. Na terenie gminy Przechlewo znajdują się trzydzieści trzy jeziora. Pojechaliśmy nad jedno z nich. Wybraliśmy Jezioro Końskie, gdzie znajduje się Ośrodek Sportu i Rekreacji. Jest tu strzeżona plaża, wypożyczalnia sprzętu pływającego, kawiarenka. No i oczywiście miejsca do rozpalenia ognisk i zadaszone wiaty do posiedzenia.

Ciekawostka: z Przechlewa pochodzi aktorka Marta Żmuda Trzebiatowska.

 

Kamień Krajeński – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim. Położone jest pomiędzy dwoma jeziorami: Mochel i Brzuchowo, w północno-wschodniej części Krajny, na obszarze Krajeńskiego Parku Krajobrazowego.

Jest jednym z najstarszych miast w województwie. Najstarsza wzmianka dotycząca Kamienia Krajeńskiego datowana jest na rok 1107.

Historię Kamienia poznaliśmy przy wcześniejszych wycieczkach do tego miasta. Dzisiaj udaliśmy się bezpośrednio nad jezioro Mochel.

Na świeżym powietrzu dopisywał apetyt. Otwarta była też kawiarenka z bogatym wyborem dań. I to podobno smacznych.

Chojniczanie, kto był tam, gdzie my?

Kolekcja historyczno-regionalna Albina Makowskiego (1908-1982) udostępniona przez Muzeum w Chojnicach w dawnym mieszkaniu kolekcjonera, mieści się na parterze kamienicy przy ul. Drzymały 5.

Jej początki sięgają 1926 roku. Kolekcja obejmuje archiwalia, pamiątki rodzinne, zabytki związane z historią Chojnic i etnografią regionu, numizmaty, rzeźbę, malarstwo, broń białą i rzemiosło artystyczne.

Do najcenniejszych należą: dokument księcia pomorskiego Barnima X z 1557 r., retabulum ołtarzowe wykonane przez Davida Bohra w 1765 r., portret ks. B. Makowskiego autorstwa Tymona Niesiołowskiego oraz okazy chińskiej porcelany.

Cenny księgozbiór liczący 4831 pozycji, zawierający 28 starodruków, przechowywany jest w formie wydzielonego zbioru w bibliotece muzealnej. Kolekcja w 1963 r. została wpisana do rejestru zabytków. Zgodnie z wola Kolekcjonera przekazana testamentalnie miastu, od 1983 należy do Muzeum Historyczno-Etnograficznego w Chojnicach.